Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm, tuy nhiên vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là tội phạm. Xác định thế là là vượt quá giới hạn là một vấn đề trong nhiều trường hợp rất khó xác định.
(Ảnh minh họa: Nguồn internet)
Phòng vệ chính đáng là gì?
Theo quy định tại khoản 1 Điều 22 Bộ luật hình sự 2015 quy định:
“Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên. Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.”
Theo đó, người bị xâm phạm đang trong tình thế bị xâm hại nghiêm trọng và để bảo vệ lợi ích chính đáng của mình thì người xâm hại đã có những hành vi phòng vệ trực tiếp và cấp thiết. Phòng vệ chính đáng là tình tiết loại trừ tính chất nguy hiểm cho xã hội, thông qua đó công dân có thể ngăn chặn được những hành vi chính đáng để bảo vệ quyền và lợi ích của chính mình. Vì vậy không được xem là tội phạm.
Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 22 Bộ luật hình sự 2015 quy định:
“Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại. Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này”.
Trong trường hợp này người phòng vệ đã có quyền phòng vệ, đã phòng vệ tuy nhiên đã phòng vệ quá mức cần thiết, tức hành vi phòng vệ chính đáng đó so với tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi bị xâm hại thì nó không xứng đáng.
Xác định hành vi có phải là vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng?
Hành vi xâm phạm tính mạng hoặc sức khỏe của người khác được coi là phòng vệ chính đáng khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Hành vi xâm hại những lợi ích cần phải bảo vệ là hành vi phạm tội hoặc rõ ràng là có tính chất nguy hiểm cho xã hội.
b) Hành vi nguy hiểm cho xã hội đang gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại thực sự và ngay tức khắc cho những lợi ích cần phải bảo vệ.
c) Phòng vệ chính đáng không chỉ gạt bỏ sự đe dọa, đẩy lùi sự tấn công, mà còn có thể tích cực chống lại sự xâm hại, gây thiệt hại cho chính người xâm hại.
d) Hành vi phòng vệ phải tương xứng với hành vi xâm hại, tức là không có sự chênh lệch quá đáng giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại.
Theo đó, với những hành vi chống trả lại mà không đáp ứng các điều kiện nêu trên, đặc biệt việc chống trả có sự chênh lệch lớn giữa hành vi phòng vệ với tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm hại (chống trả quá mức cần thiết) có thể được xem là hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.
Hậu quả pháp lý
Khoản 1 Điều 22 Bộ luật hình sự 2015 quy định “Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm”, vì hành động này phù hợp với lợi ích xã hội, hỗ trợ nhà nước việc duy trì trật tự xã hội, chống lại hành vi xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ. Nếu cá nhân khi có hành vi tự vệ với mục đích là bảo vệ quyền lợi của một hay một nhóm đối tượng xác định, tương xứng với mức độ nguy hiểm của người đang thực hiện hành vi xâm hại sẽ được xem là Phòng vệ chính đáng. Do vậy cá nhân thực hiện đúng chế định Phòng vệ chính đáng sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi tự vệ của mình.
Công ty Luật Minh Phi
